Η καταπιεσμένη παρόρμηση ξεχειλίζει, γίνεται συναίσθημα, το συναίσθημα πάθος, το πάθος τρέλα. Ένα έντονο αίσθημα στο στήθος, πεταλούδες στο στομάχι, οι παλάμες ιδρώνουν και η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα και πιο δυνατά. Κινήσεις με πάθος, εκρηκτικές. Είναι εκεί που ο χρόνος σταμάταει να κυλάει. Εκεί που όλα, συνδέονται με όλα. Εκεί που σταματάς να περιμένεις. Είναι εκεί που η σκέψη, το συναίσθημα και η εμπειρία…γίνονται ένα. Ερωτευμένοι με την αναρρίχηση?

Λένε οτι όταν σκαρφαλώνεις, είναι σαν να κάνεις έρωτα στο σύμπαν. Αυτό το πάθος εξυψώνει. Αισθήματα εφορίας, παρακίνησης, απόλαυσης, ανταμοιβής. Η ντοπαμίνη ρέει άφθονη και ενεργοποιεί το νευρικό κύκλωμα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Παρατηρείται δραστηριότητα στoν κερκοφόρο πυρήνα των βασικών γαγγλίων που είναι υπεύθυνος για την προσδοκία και αναζήτηση ανταμοιβής, στην κοιλιακή καλυπτρική περιοχη, τη βασική περιοχη παραγωγής ντοπαμινης στον εγκεφαλο που σχετίζεται με την ευχαρίστηση, την συγκέντρωση και την κινητοποίηση για την επίτευξη της ανταμοιβής και συνδέεται με ντοπαμινεργικές νευρικές οδούς με τον επικλινή πυρήνα, το κεντρο ανταμοιβής και επιθυμίας στον εγκεφάλο που γίνεται η επεξεργασία και αναλύση των ερεθίσματων ανταμοιβής. Όσο περισσότερη ντοπαμίνη ρέει, τόσο περισσότερο το ερέθισμα γίνεται αισθητό ως ανταμοιβή. Στο σύστημα ανταμοιβής εμπλέκονται και άλλες περιοχές του εγκεφάλου όπως η αμυγδαλή, ο ιππόκαμπος και ο προμετωπιαίος φλοιός. Βασικό επακόλουθο της ενεργοποίησης όλων αυτών των περιοχών είναι η αναζήτηση και προσδοκία της ανταμοιβής, δηλαδή η επανάληψη της εκάστοτε συμπεριφοράς.

Είναι προφανές ότι δεν μπορούμε να εξηγήσουμε ένα πάθος σε κάποιον που δεν το έχει ζήσει, όπως δεν μπορούμε να εξηγήσουμε το φως σε έναν εκ γενετής τυφλό.. H επιθυμία και η λαχτάρα δεν είναι κάτι που θέλουμε απλά, αλλά κάτι που έχουμε ανάγκη. Επαναλαμβανόμενες εκκρίσεις ντοπαμίνης ενδυναμώνουν το νευρικό κύκλωμα, ο εγκέφαλος συνηθίζει το ερέθισμα και χρειάζεται περισσότερη ντοπαμίνη για να φτάσει στο ίδιο επίπεδο ενεργοποίησης, έτσι θέλουμε να επαναλάβουμε την συγκεκριμένη συμπεριφορά που το προκάλεσε. Μαζί με την ντοπαμίνη, απελευθερώνεται και η σεροτονίνη, ο νευροδιαβιβαστής της χαράς, ως μερίδιο της ανταμοιβής. Τα συναισθήματα ευχαρίστησης και εφορίας προκύπτουν και απο τα φυσικά οπιοειδή στον εγκέφαλο που δρουν μαζί με την ντοπαμίνη.

Τα επίπεδα της ικανοποίησης και της καλής διάθεσης αυξάνονται. Οι νευρικές οδοί που ελέγχουν τα αρνητικά συναισθήματα εμφανίζουν μειωμένη δραστηριότητα ή απενεργοποιούνται, όπως η νευρική οδός που ‘συνδέει’ τον επικλινή πυρήνα με την αμυγδαλή, με αποτέλεσμα να μειώνονται τα συναισθήματα θλίψης, φόβου, κοινωνικού στρες. Με την ντοπαμίνη αυξάνονται και τα επίπεδα της οξυτοκίνης, μια ορμόνη που ευνοεί τους κοινωνικούς δεσμούς, προάγει την εμπιστοσύνη, εμβαθύνει το δέσιμο, την οικειότητα. “…είναι αυτά τα βράδια γύρω απο τη φωτία με πειράγματα, γέλια, μουσική. Το φαγητό που τρώμε όλοι απο το ίδιο κατσαρολάκι. Είναι αυτό το απίστευτο δέσιμο που πολλές φορές παραμένει για πάντα. Αναρρίχηση είναι η παρέα, είναι οι άνθρωποι“, έγραψε ένας φίλος. Υπάρχουν κάποια πάθη τόσο δυνατά, που δεν μπορεί παρά να είναι αρετές..

Τέτοιου είδους έντονες συναισθηματικές καταστάσεις “πάθους” επιδρούν και στο DNA μας, όπως βρέθηκε αυξημένη έκφραση γονίδιων του ανοσοποιητικού σύστηματος, μεταξύ των οποίων της ιντερφερόνης τύπου 1, ενός παράγοντα με ισχυρή αντιική δράση, που ρυθμίζει και την έμφυτη και επίκτητη ανοσολογική απόκριση. Έίναι επίσης γνωστό ότι η ντοπαμίνη επηρεάζει το επίπεδο ενεργοποίησης των λεμφοκυττάρων του ανοσοποιητικού μας συστήματος.

Όταν απελευθερώνεται ντοπαμίνη, αυξάνονται και τα επίπεδα της ορμόνης του στρες, κορτιζόλης. Αυξάνεται η εγρήγορση, η προσοχή, η ορμή, η δημιουργικότητα και η επιθυμία για ένωση με το αντικείμενο του πόθου. Κυριαρχεί η εμμονή. Τα επίπεδα της σεροτονίνης μειώνονται με αποτέλεσμα να επιταχύνονται οι έντονες εμμονικές σκέψεις, οι προσμονές, οι φόβοι… ξεμυάλισμα. Όταν σε έναν οργανισμό παρατηρείται πρόοδος, πάντα από πίσω κρύβεται κάποιος μονομανής με έναν στόχο. Η προσήλωση σ’ ένα μοναδικό όραμα, με την υποστήριξη ενός ξεκάθαρου σχεδίου δίνει στον άνθρωπο μια φοβερή αίσθηση αυτοπεποίθησης και προσωπικής δύναμης, επιβραβεύει. Όμως, η επιδίωξη του πρέπει να είναι ήρεμη, γαλήνια και απολαυστική. Η ντοπαμίνη είναι συνιστώσα και στον εθισμό. Κάποιος θα μπορούσε να πει πως εθισμός είναι η εξάρτηση ως προς το ευχάριστο συναίσθημα που προκαλείται αμέσως μετά την εκτέλεση μιας πράξης.

Αν δεν πραγματοποιηθεί όμως αυτός ο στόχος και αν δεν γίνει η κάθε ‘ανάγκη’ πραγματικότητα, τότε επέρχεται η αποτυχία, η απελπισία, η αυτοαπόρριψη? Μπορεί να περιλαμβάνει, το υπερβολικό άγχος για τις επιδόσεις, την κατάθλιψη, ιδίως αν τα άτομα που ασκούνται εντατικά δεν βλέπουν τα επιθυμητά αποτελέσματα, χαμηλή αυτοεκτίμηση και έντονη ανησυχία για το βάρος τους. Η αλήθεια είναι ότι η εθιστική συμπεριφορά μας προστατεύει από το να μην έρθουμε άμεσα αντιμέτωποι με έναν εαυτό που δεν αποδεχόμαστε: ατελείς, απλοί, τρωτοί, ευαίσθητοι, ανθρώπινοι. Σαν να είναι αδύνατη η αποδοχή του εαυτού χωρίς τους συγκεκριμένους όρους. Οι φόβοι και οι προσκολλήσεις που δεν αντιμετωπίζουμε, γίνονται τα όρια μας. 

Όμως γεννηθήκαμε με φτερά..

Όταν ο έρωτας μεταμορφωθεί σε αγάπη… διαρκεί. Η ανησυχία γίνεται αποδοχή και μέσα της γεννιέται η βεβαιότητα, αυτή η ‘δεξαμενή’ της αυτοεκτίμησης που δεν αδειάζει εύκολα, είτε στείλεις, είτε δεν στείλεις το προτζεκτ. Ο ήλιος είναι πάντα ο ήλιος. Τότε τα επίπεδα της κορτιζόλης και της σεροτονίνης επιστρέφουν στα φυσιολογικά, ενώ οι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή και την ικανοποίηση παραμένουν ενεργές. “Την τελευταία φορά που σκαρφαλώναμε στο Εμιν Αγα πετούσε πάνω απο τα κεφάλια μας ένα μαυροπελαργός. Αυτά που ζούμε εδω έξω δεν περιγράφονται”, ανέφερε ένας φίλος. “Αυτές τις στιγμές γαλήνης, δεν τις άλλαζα με όλα τα πλούτη του κόσμου”, έχουν γράψει. Δεν χρειαζόμαστε τελειότητα, αλλά ελευθερία. Εκείνες τις στιγμές που αφορούν το πως οδηγούμε, όχι το που πηγαίνουμε. Είναι οι πλαγιές του βουνού που μπορούν να διατηρήσουν ζωή, όχι η κορυφή.

Η αναρρίχηση είναι ένα συναρπαστικό παιχνίδι στο οποίο συνδιάζονται το μάξιμουμ του πάθους, με το μίνιμουμ των ‘κανόνων’. Είναι μια ερωτική σχέση με το άγνωστο. Μέσα στη γνώση οτι μπορεί να μη τα καταφέρεις, γεννιέται εκκρηκτικά το θάρρος, η ανταμοιβή. Λίγοι άνθρωποι έχουν αισθανθεί πως είναι να μη διστάζεις, να τολμάς, να τα δίνεις όλα. Όσο περισσότερα κάνουμε, τόσο περισσότερα μπορούμε να κάνουμε. Η κατανόηση των δυνάμεων μας, τις μεγενθύνει. Αυτό είναι το καθήκον μας, να προχωρήσουμε σαν να μην υπάρχουν “όρια” για τις δυνατότητες μας. 

Στη μέση του χειμώνα, μπορείς να ανακαλύψεις ότι μέσα σου υπάρχει ένα αόρατο καλοκαίρι. Να επεκτείνουμε τα όρια. Να κρατήσουμε την ντοπαμίνη που ρέει στον εγκεφαλό μας για να κάνουμε συναρπαστικά πράγματα. Να διατηρήσουμε τη ροή της ωκυτοκίνης, με την οικειότητα και τη φροντίδα. Να μοιραστούμε τις ελπίδες και τα όνειρά μας και να υποστηρίξουμε αυτά των ανθρώπων γύρω μας, ο ένας δίπλα στον άλλο, μαζί.

Μπορούμε να μεταμορφώσουμε τον έρωτα, σε αγάπη. 
Όταν αγάπη και ικανότητα δουλεύουν μαζί, να περιμένεις ένα αριστούργημα..

Κολοκούρη Αλεξάνδρα, Μάιος 2020

 

Πηγές:

Bohren, A. (2018). Brain Reward System: A complete guide to our pleasure centre. CogniFit: Mental, physical health and neuroscience. https://blog.cognifit.com/brain-reward-system/ (τελευταία πρόσβαση 12.5.2020).

Brain basics: reward system drives our behaviour. The Reward Foundation. https://www.rewardfoundation.org/brain-basics/reward-system/ (τελευταία πρόσβαση 12.5.2020).

Edwards, S. . Love and the brain. Harvard Medical School. https://neuro.hms.harvard.edu/harvard-mahoney-neuroscience-institute/brain-newsletter/and-brain/love-and-brain (τελευταία πρόσβαση 12.5.2020).

Murray, D. R., Haselton, M. G., Fales, M., & Cole, S. W. (2019). Falling in love is associated with immune system gene regulation. Psychoneuroendocrinology100, 120-126.

Tαρσάνη, Τ. (2017). O ερωτευμένος εγκέφαλος. Psychologynow.gr. https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxikis-ygeias/egkefalos/egkefaliki-leitourgia/3932-o-eroteumenos-egefalos.html (τελευταία πρόσβαση 12.5.2020).

Παναγοπούλου, Ε. (2019). Tα στάδια του έρωτα, πως ερωτευόμαστε;. Psychologynow.gr. https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/sxeseis/agapi-erotas/7342-ta-stadia-tou-erota-pos-erotevomaste.html (τελευταία πρόσβαση 12.5.2020).

Αργύρη, Ο. (2019). Psychologynow.gr. https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxikis-ygeias/psyxikes-diataraxes/eksartisi-ethismos/6515-eksartisi-apo-tin-athlisi.html. (τελευταία πρόσβαση 12.5.2020).

Κωνσταντίνου, Υ. (2019). Psychologynow.gr. https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxikis-ygeias/psyxikes-diataraxes/eksartisi-ethismos/7534-ethismos-mia-leksi-me-arnitiki-apoxrosi.html. (τελευταία πρόσβαση 12.5.2020).